Κατι θυμηθηκα διαβαζοντας...

Tεχνάσμα του έρωτα και άλλες ιστορίες

2009-02-06T07:54:00.000-08:00

Μαρκήσιος Ντε Σαντ

Η γραφή του ήταν λίαν προκλητική αγγίζοντας τα όρια της πορνογραφίας. Επιτέθηκε πολλάκις στην ηθική της εποχής του, εναντίων των κρατέων απόψεων και υπεράνω των πειθαναγκαστικών περιορισμών του 18ου αιώνα. Απο τα 74 χρόνια του διέμεινε τα 30 σε φυλακές και σωφρονιστικά ιδρύματα. Οι απόγονοι του αρνήθηκαν να φέρουν τον τίτλο του μαρκησίου και το έργο του απαξιώθηκε ως τον 20ο αιώνα.

Η συγκεκριμένη συλλογή, αποτελείται από ετερόκλητου περιεχομένου και μορφής ιστορίες τραγικές, κωμικές, κοινωνικού σχολιασμού. Σχεδόν όλες είναι ενδιαφέρουσες και σίγουρα όλες περιέχουν ερωτικές σκηνές ή είναι εξ ολοκλήρου περιστρεφόμενες γύρω από τα θέματα του πόθου, του έρωτα και της αγάπης. Ειρωνεύεται το κατεστημένο της σεμνότητας σκληρά, θίγει τον σεξουαλικό περιορισμό των γυναικών της εποχής του, τα στερεότυπα γύρω από τα θέματα του γάμου, της συμβίωσης και των σχέσεων γενικότερα. Αρκετά ερεθιστικές(μεταφορικά πάντα) συνεπώς, μου προκάλεσαν σκέψεις, προβληματισμούς και ριζικές αναθεωρήσεις σε αρκετά από τα θέματα που πραγματεύονταν.

Στην ιστορία "Αυγουστίνα ντε Βιλμπάνς ή το τέχνασμα του έρωτα", ο Ντε Σαντ, θίγει την ομοφυλοφιλία με τρόπο τόσο διακριτικό και ευέλικτο. Η ανωτερότητα με την οποία παραθέτει τα χαρακτηριστικά της λεσβίας ηρωίδας του, χωρίς ο ίδιος να τοποθετείται στην θέση του κριτή αλλά του παρατηρητή, οδηγεί ομαλά στην αποθέωση της ουσίας του θέματος με το οποίο ασχολείται: στο τέλος θέτει τον έρωτα, πάσας μορφής και προσανατολισμού, πάνω από τα στενά περιθώρια της σεξιστικής προσέγγισης. Και είναι μια πραγματικά ευχάριστη λύτρωση, που προκύπτει φυσικά μέσα από κωμικά και σαρκαστικά γεγονότα. Απολαυστική και η εξέλιξη και η υπόγεια ερμηνεία!

Στην επόμενη ιστορία, "Η πυργοδέσποινα της Λονζβίλ ή η εκδίκηση της γυναίκας", το σκηνικό είναι αρκετά διαφορετικό. Η συζυγική ρουτίνα είναι αυτή τη φορά το κέντρο του ερωτικού του προβληματισμού, η οποία διαταράσσεται όταν ο σύζυγος υπερβεί τις δεδομένες ισορροπίες και πράξει αλόγιστα κατά της συζύγου του. Γενικά φέρεται πολύ σαρκαστικά ενάντια στον γάμο και στις τετριμμένες οδούς του, καθώς επίσης και στην αντρική αλαζονεία. Εδώ ικανοποίησα την ενδόμυχη πεποίθηση μου για την ιστορικά ανομολόγητη υπεροχή της γυναικείας καπατσοσύνης. Πόσες γυναίκες έπρατταν υπόγεια κατά βούληση, τον καιρό των αλλοτινών συνηθειών; Σ' αυτές λοιπόν προσδοκώ την απόδειξη της γυναικείας επιρροής στην ανθρώπινη ιστορία! Η ηρωίδα που πλάθει ο ντε Σαντ είναι σίγουρα μία από αυτές!

"Η σεμνότυφη ή η απρόοπτη συνάντηση". Ότι ειπώθηκε για την προηγούμενη κυρία, δεν φτάνει να περιγράψει την ανεξαρτησία και αυθυπαρξία της συγκεκριμένης, που εμφανίζεται μάλιστα απρόσμενα προς το τέλος του διηγήματος. Απλά διαφορετική, απλά η ελπίδα της γυναικείας ιστορίας!

Στην ιστορια "Εμιλί ντε Τουρβίλ ή η αδελφική βαναυσότητα" πραγματεύεται ακριβώς το αντίθετο: την αναγκαστική υποδούλωση της γυναικείας επιλογής στα δεδομένα συζυγικά και ηθικά πρότυπα. Η ηρωίδα υπέφερε τα μέγιστα εξαιτίας και μόνο της αφέλειας της γυναικείας ύπαρξης της, η οποία όμως παραθέτεται φυσικά και έξω από τα κλασικά μοτίβα. Αυτό που μου άρεσε πολύ σ αυτή την ιστορία είναι ότι εξελίχθηκε με τη μορφή της εξομολόγησης. Προβληματίστηκα μάλιστα για τη δύναμη μιας εξομολόγησης στο κρεβάτι του θανάτου(άνω τελεία που είναι στο πληκτρολόγιο;) είναι πραγματικά υπερφυσική και άρα ίσως επικίνδυνη!

Προσπερνώ τις ενδιάμεσες ιστορίες που ήταν όλες ενδιαφέρουσες για να καταλήξω εκεί που ήθελα να φτάσω εξαρχής: "Διάλογος ιερέα και ετοιμοθάνατου" λοιπόν. Νομίζω ότι ήταν μια ιστορία-θαύμα της υπόγειας κατεύθυνσης του αναγνώστη σε συμπεράσματα. Σχολιάζει τις εκκλησιαστικές παρωπίδες, την φυλακισμένη σκέψη και θέληση των ιερέων, ίσως και όλων των ηθικών σε μια ευθεία αναγωγή του διαλόγου. Αλλά το κάνει με έναν τρόπο που καθώς προσπερνάς τις σελίδες, φαντάζεσαι τον ιερέα να γονατίζει κυριολεκτικά και μεταφορικά, υπό το βάρος της σοφίας του ετοιμοθάνατου, να εκλιπαρεί τον Θεό του για λύτρωση των ανησυχιών του. Και πιστεύω αυτός είναι ο λόγος που ο ήρωας του είναι ετοιμοθάνατος: γιατί ο λόγος του κερδίζει με αυτόν τον τρόπο τα πλεονεκτήματα της επίγειας σοφίας, της μακρόχρονης εμπειρίας και άρα της ολοκληρωμένης κοσμοθεωρίας εις βάρος της καθιερωμένης ιερατικής ηθικολογίας.

"Ο θεός σου είναι μια μηχανή που κατασκεύασες για να εξυπηρετεί τα πάθη σου, και την έκανες να κινείται κατά τα γούστα τους, μη σου κάνει όμως εντύπωση αν σου τη χαλάω μόλις ενοχλεί τα δικά μου πάθη, και μην έρχεσαι την ώρα που η ψυχή μου έχει ανάγκη από γαλήνη και φιλοσοφία, να υψώσεις μπροστά της το σκιάχτρο με τις σοφιστίες σου, που θα μπορούσαν να την τρομάξουν χωρίς να την πείσουν, να την ερεθίσουν χωρίς να την βελτιώσουν..."

Το απόσπασμα ένα από τα αγαπημένα μου για την απλότητα και την ευθύτητα που το χαρακτηρίζει, για την αντικειμενικότητα με την οποία κραυγάζει "δεν καλουπώνεται η δική μου ηθική, δεν περιορίζονται τα δικά μου πάθη". Η λατρεία που έχω στις αντιχριστιανικές θεωρίες με έκανε απλώς να υποκλιθώ μπροστά στις σκέψεις αυτές, όπως έχω υποκλιθεί άλλωστε στον Ιουλιανό τον Παραβάτη, τον Νίτσε, τον Καζαντζάκη. Πραγματικός ρασιοναλισμός με την γενική έννοια του όρου. Αν είχα άλλη άποψη την άλλαξα, αν πίστευα τα ίδια εξελίχθηκα ραγδαία και ουσιαστικά.

Πόσα ακόμα θα μπορούσα να πω, θα τα κρατήσω όμως για άλλες αφορμές. Ο επίλογος φυσικά του ετοιμοθάνατου (ντε Σαντ;) :
"Ο ετοιμοθάνατος χτύπησε το κουδούνι, οι γυναίκες μπήκαν και ο κληρικός έγινε μέσα στην αγκαλιά τους ένας άνθρωπος διεφθαρμένος από τη φύση, επειδή δεν είχε μπορέσει να εξηγήσει τι ήταν η διεφθαρμένη φύση".
Μαρκήσιος ντε Σαντ σχεδόν 200 χρόνια πριν.

To Σκάφανδρο κι η Πεταλούδα

2009-01-11T14:28:00.000-08:00

Το συγκεκριμένο βιβλίο γράφτηκε κάτω από εξαιρετικά "ιδιαίτερες" συνθήκες και αυτό είναι που το καθιστά τόσο ξεχωριστό. Ο συγγραφέας του Ζαν-Ντομινίκ Μπομπί δημοσιογράφος και συγγραφέας, έπαθε εγκεφαλικό στα 42 του χρόνια και έμεινε καθηλωμένος από το locked-in syndrome. Ήταν ουσιαστικά παράλυτος, ανίκανος να αναπνεύσει ή να φάει. Έγραψε αυτό το βιβλίο αξιοποιώντας την μοναδική του μυϊκή απόκριση-το πετάρισμα του αριστερού βλεφάρου.
Γράμμα, γράμμα, λέξη, λέξη έγραψε αυτό το βιβλιο, το 1995. Έκανε τεράστια επιτυχία, την 1η κιόλας μέρα. Ο συγγραφέας χαμογέλασε, όμως ύστερα από 3 μέρες πέθανε.

Βλέπετε είναι η δύναμη του αληθινού που κάνει αυτή την ιστορία τόσο ξεχωριστή. Είναι η αποτύπωση του απόλυτου εγκλωβισμού του πνεύματος-της πεταλούδας- από το σώμα-το σκάφανδρο.
Δεν είναι η ανικανότητα του στην αυτοεξυπηρέτηση που με σόκαρε. Είναι η ανάγκη του να ζει μέσα σ' ένα σώμα που αρνιόταν να ζήσει μαζί του. Περιγράφει πως γευόταν,πως μύριζε, πως έβγαινε για βόλτα, πως συναντούσε ανθρώπους, όλα πνευματικά, όλα στις αναμνήσεις του.

"Όταν η φασαρία σταματάει, όταν ξαναβρίσκω την ευεργετική ησυχία μου, μπορώ επιτέλους να ακούσω τις πεταλούδες που πετούν μέσα στο κρανίο μου. Θέλει προσοχή και ηρεμία αυτή η δουλειά γιατί τα φτερουγίσματα τους μόλις που ακούγονται. Μια ανάσα λίγο πιο δυνατή από το συνηθισμένο φτάνει για να τα σκεπάσει, να τα σβήσει. Και στ' αλήθεια απορώ: η ακοή μου δε βελτιώνεται κι όμως τις ακούω όλο και καλύτερα. Φαίνεται πως έχω αυτί πεταλούδας."

Είναι πραγματικά χρήσιμο, να αναλογιζόμαστε, κάποιες στιγμές, το εύθραυστο της παντοδυναμίας μας στην καθημερινή μας ζωή. Η υπεροψία με την οποία καταδεχόμαστε την αρτιότητα της υγείας μας, η φυσικότητα με την οποία περπατάμε, μιλάμε, φιλιόμαστε, δεν τιμά την πραγματική αξία, την πραγματική ευτυχία που μας προσφέρουν αυτές οι στιγμές. Πόσο ωραίο θα ήταν σε κάθε βήμα να δακρύζουμε, σε κάθε φιλί να προσκυνούμε τη φύση, τον κόσμο, τον Θεό μας , γι αυτή μας την τύχη. Κάθε φορά που μιλάμε μ' έναν φίλο, να πλημμυρίζουμε αγάπη, τα λόγια μας να έχουν έννοια διπλή: την επικοινωνία , αλλά και τον ύμνο στην ελευθερία της ψυχής-της ψυχής που φωνάζει συνεχώς την ανάγκη της να πετά σαν πεταλούδα.

"Άλλα γράμματα εξιστορούν απλά καθημερινά γεγονότα που σημαδεύουν το πέρασμα του χρόνου(...)Αυτά τα θραύσματα ζωής που συλλαμβάνουν τη στιγμή στο πέρασμα της, αυτές οι μπουκιές ευτυχίας με συγκινούν περισσότερο από καθετί άλλο."

Πόσο ευτυχής όποιος αντιλαμβάνεται την καθημερινή τελειότητα! Υπάρχει κάποιος άραγε που να τα 'χει καταφέρει; Κάποιες ανάσες αυτής της ευτυχίας αναπνέω κι εγώ, αλλά σπάνια και μόνο ύστερα από κάποιο σοκ: είναι μια βαθιά συνειδητοποίηση ότι αυτό που ζεις αυτή τη στιγμή είναι ανεκτίμητο,ανεπανάληπτο στην μετέπειτα ιστορία και άρα μοναδικό και πολύτιμο. Και είναι απολαυστικό να το αντιλαμβάνεσαι.

"Η ανάμνηση αυτού του γεγονότος μόλις τώρα μου ξανάρθε στο μυαλό, αφήνοντας ενα σημάδι διπλά οδυνηρό:τη νοσταλγία ενός παρελθόντος που έχει πετάξει οριστικά μακριά μου. Και τις τύψεις για όλες τις χαμένες ευκαιρίες."

Κι αυτή είναι η δεύτερη ανησυχία που δημιουργείται στον αναγνώστη. Πως θα διαμορφώσουμε την ζωή μας, πως θα πορευτούμε έτσι ώστε ποτέ να μην το μετανιώσουμε;
Πολλές φορές στην αδυναμία μου ελπίζω να υπάρχει ο "μαγικός δάκτυλος", να μου δείξει προς τα που να πάω, κι εγώ να το πράξω με τη σιγουριά ότι προχωρώ σωστά, ότι βλέπω μπροστά.
Αλλά δεν υπάρχει. Κι ύστερα τον αναζητώ σε φίλους, γονείς, ηγέτες και φυσικά στα βιβλία.
Και πάλι μου ξεφεύγει. Μου ξεφεύγει αυτό το συναίσθημα της απόλυτης σιγουριάς, αυτό που θέτει όλες τις επιλογές σου στη σφαίρα του σωστού και ωφέλιμου. Αυτό που στο τέλος θα σε γεμίσει με μια σιγουριά και ανακούφιση: "εντάξει καλά τα πήγα ως εδώ".

Το τέλος του βιβλίου είναι σαν να γελά με τον προβληματισμό μου:

"Υπάρχουν τάχα σ' αυτό το σύμπαν κλειδιά για το δικό μου σκάφανδρο; Γραμμή του μετρό χωρίς αφετηρία και χωρίς τέρμα; Υπάρχουν χρήματα ικανά να μου δώσουν την ελευθερία μου;Θα πρέπει να συνεχίσω το ψάξιμο. Σ'άλλους κόσμους. Και ξεκινώ."

Με τι κουράγιο ξεκινά η εγκλωβισμένη πεταλούδα να σπάσει το σκάφανδρο της. Δεν καταλαβαίνει από κανένα τέλος, δεν λυγίζει απ'όσα δεν πρόλαβε να κάνει αλλά ψάχνει συνεχώς διόδους για να τα ζήσει.Η ψυχική δύναμη αυτής της σκέψης, μόνο με ελπίδα μπορεί να γεμίσει τις ελεύθερες ψυχές-ότι θα παραμείνουν αν προσπαθούν-για πάντα ελεύθερες.

Κάτι σαν να μου ήρθε στο μυαλό...

2009-01-11T13:09:00.000-08:00

Επιχειρούμε εδώ την δημιουργία ενός συλλογικού μπλογκ με θέμα τα βιβλία.Δεν στοχεύουμε στην βιβλιοκριτική, υπάρχει άλλωστε επαρκές σχετικό υλικό στο διαδίκτυο.Θέλουμε να βρούμε ανθρώπους που ένιωσαν το ίδιο σκίρτημα με μας γυρνώντας κάποιες σελίδες, που έκλαψαν, γέλασαν ή θύμωσαν γυρνώντας κάποιες άλλες. Που θεωρούν ότι κάποια βιβλία, επέδρασαν στην κοσμοθεωρία τους, ή στις σχέσεις τους.
Για μας τα βιβλία είναι η αφετηρία:σκέψεων, συναισθημάτων και αλλαγών, τις οποίες θέλουμε να μοιραστούμε με ομοϊδεάτες.

Μοιραστείτε μαζί μας ανάλογες εμπειρίες ανάγνωσης, στέλνοντας τες στη διεύθυνση

ionchoco@hotmail.com

ή στη διεύθυνση

tranquilius@hotmail.com

Ως συντακτική επιτροπή θα δημοσιεύουμε ανα τακτά χρονικά διαστήματα κάποια άρθρα.
Αυτό στο οποίο στοχεύουμε όμως είναι η πολυσυλλεκτικότητα των απόψεων και περιμένουμε εναγωνίως τα αποτελέσματα της προσπάθειας μας.

Η συντακτική επιτροπή:

Σεργιάδης Μανώλης
Χατζηγεωργίου Ιωάννα-Μυρτώ

Όλα τα βιβλία στα οποία θα αναφερθούμε είναι διάθεσιμα για δανεισμό εντός Θεσ/νίκης.