Μαρκήσιος Ντε Σαντ
Η γραφή του ήταν λίαν προκλητική αγγίζοντας τα όρια της πορνογραφίας. Επιτέθηκε πολλάκις στην ηθική της εποχής του, εναντίων των κρατέων απόψεων και υπεράνω των πειθαναγκαστικών περιορισμών του 18ου αιώνα. Απο τα 74 χρόνια του διέμεινε τα 30 σε φυλακές και σωφρονιστικά ιδρύματα. Οι απόγονοι του αρνήθηκαν να φέρουν τον τίτλο του μαρκησίου και το έργο του απαξιώθηκε ως τον 20ο αιώνα.
Η συγκεκριμένη συλλογή, αποτελείται από ετερόκλητου περιεχομένου και μορφής ιστορίες τραγικές, κωμικές, κοινωνικού σχολιασμού. Σχεδόν όλες είναι ενδιαφέρουσες και σίγουρα όλες περιέχουν ερωτικές σκηνές ή είναι εξ ολοκλήρου περιστρεφόμενες γύρω από τα θέματα του πόθου, του έρωτα και της αγάπης. Ειρωνεύεται το κατεστημένο της σεμνότητας σκληρά, θίγει τον σεξουαλικό περιορισμό των γυναικών της εποχής του, τα στερεότυπα γύρω από τα θέματα του γάμου, της συμβίωσης και των σχέσεων γενικότερα. Αρκετά ερεθιστικές(μεταφορικά πάντα) συνεπώς, μου προκάλεσαν σκέψεις, προβληματισμούς και ριζικές αναθεωρήσεις σε αρκετά από τα θέματα που πραγματεύονταν.
Στην ιστορία "Αυγουστίνα ντε Βιλμπάνς ή το τέχνασμα του έρωτα", ο Ντε Σαντ, θίγει την ομοφυλοφιλία με τρόπο τόσο διακριτικό και ευέλικτο. Η ανωτερότητα με την οποία παραθέτει τα χαρακτηριστικά της λεσβίας ηρωίδας του, χωρίς ο ίδιος να τοποθετείται στην θέση του κριτή αλλά του παρατηρητή, οδηγεί ομαλά στην αποθέωση της ουσίας του θέματος με το οποίο ασχολείται: στο τέλος θέτει τον έρωτα, πάσας μορφής και προσανατολισμού, πάνω από τα στενά περιθώρια της σεξιστικής προσέγγισης. Και είναι μια πραγματικά ευχάριστη λύτρωση, που προκύπτει φυσικά μέσα από κωμικά και σαρκαστικά γεγονότα. Απολαυστική και η εξέλιξη και η υπόγεια ερμηνεία!
Στην επόμενη ιστορία, "Η πυργοδέσποινα της Λονζβίλ ή η εκδίκηση της γυναίκας", το σκηνικό είναι αρκετά διαφορετικό. Η συζυγική ρουτίνα είναι αυτή τη φορά το κέντρο του ερωτικού του προβληματισμού, η οποία διαταράσσεται όταν ο σύζυγος υπερβεί τις δεδομένες ισορροπίες και πράξει αλόγιστα κατά της συζύγου του. Γενικά φέρεται πολύ σαρκαστικά ενάντια στον γάμο και στις τετριμμένες οδούς του, καθώς επίσης και στην αντρική αλαζονεία. Εδώ ικανοποίησα την ενδόμυχη πεποίθηση μου για την ιστορικά ανομολόγητη υπεροχή της γυναικείας καπατσοσύνης. Πόσες γυναίκες έπρατταν υπόγεια κατά βούληση, τον καιρό των αλλοτινών συνηθειών; Σ' αυτές λοιπόν προσδοκώ την απόδειξη της γυναικείας επιρροής στην ανθρώπινη ιστορία! Η ηρωίδα που πλάθει ο ντε Σαντ είναι σίγουρα μία από αυτές!
"Η σεμνότυφη ή η απρόοπτη συνάντηση". Ότι ειπώθηκε για την προηγούμενη κυρία, δεν φτάνει να περιγράψει την ανεξαρτησία και αυθυπαρξία της συγκεκριμένης, που εμφανίζεται μάλιστα απρόσμενα προς το τέλος του διηγήματος. Απλά διαφορετική, απλά η ελπίδα της γυναικείας ιστορίας!
Στην ιστορια "Εμιλί ντε Τουρβίλ ή η αδελφική βαναυσότητα" πραγματεύεται ακριβώς το αντίθετο: την αναγκαστική υποδούλωση της γυναικείας επιλογής στα δεδομένα συζυγικά και ηθικά πρότυπα. Η ηρωίδα υπέφερε τα μέγιστα εξαιτίας και μόνο της αφέλειας της γυναικείας ύπαρξης της, η οποία όμως παραθέτεται φυσικά και έξω από τα κλασικά μοτίβα. Αυτό που μου άρεσε πολύ σ αυτή την ιστορία είναι ότι εξελίχθηκε με τη μορφή της εξομολόγησης. Προβληματίστηκα μάλιστα για τη δύναμη μιας εξομολόγησης στο κρεβάτι του θανάτου(άνω τελεία που είναι στο πληκτρολόγιο;) είναι πραγματικά υπερφυσική και άρα ίσως επικίνδυνη!
Προσπερνώ τις ενδιάμεσες ιστορίες που ήταν όλες ενδιαφέρουσες για να καταλήξω εκεί που ήθελα να φτάσω εξαρχής: "Διάλογος ιερέα και ετοιμοθάνατου" λοιπόν. Νομίζω ότι ήταν μια ιστορία-θαύμα της υπόγειας κατεύθυνσης του αναγνώστη σε συμπεράσματα. Σχολιάζει τις εκκλησιαστικές παρωπίδες, την φυλακισμένη σκέψη και θέληση των ιερέων, ίσως και όλων των ηθικών σε μια ευθεία αναγωγή του διαλόγου. Αλλά το κάνει με έναν τρόπο που καθώς προσπερνάς τις σελίδες, φαντάζεσαι τον ιερέα να γονατίζει κυριολεκτικά και μεταφορικά, υπό το βάρος της σοφίας του ετοιμοθάνατου, να εκλιπαρεί τον Θεό του για λύτρωση των ανησυχιών του. Και πιστεύω αυτός είναι ο λόγος που ο ήρωας του είναι ετοιμοθάνατος: γιατί ο λόγος του κερδίζει με αυτόν τον τρόπο τα πλεονεκτήματα της επίγειας σοφίας, της μακρόχρονης εμπειρίας και άρα της ολοκληρωμένης κοσμοθεωρίας εις βάρος της καθιερωμένης ιερατικής ηθικολογίας.
"Ο θεός σου είναι μια μηχανή που κατασκεύασες για να εξυπηρετεί τα πάθη σου, και την έκανες να κινείται κατά τα γούστα τους, μη σου κάνει όμως εντύπωση αν σου τη χαλάω μόλις ενοχλεί τα δικά μου πάθη, και μην έρχεσαι την ώρα που η ψυχή μου έχει ανάγκη από γαλήνη και φιλοσοφία, να υψώσεις μπροστά της το σκιάχτρο με τις σοφιστίες σου, που θα μπορούσαν να την τρομάξουν χωρίς να την πείσουν, να την ερεθίσουν χωρίς να την βελτιώσουν..."
Το απόσπασμα ένα από τα αγαπημένα μου για την απλότητα και την ευθύτητα που το χαρακτηρίζει, για την αντικειμενικότητα με την οποία κραυγάζει "δεν καλουπώνεται η δική μου ηθική, δεν περιορίζονται τα δικά μου πάθη". Η λατρεία που έχω στις αντιχριστιανικές θεωρίες με έκανε απλώς να υποκλιθώ μπροστά στις σκέψεις αυτές, όπως έχω υποκλιθεί άλλωστε στον Ιουλιανό τον Παραβάτη, τον Νίτσε, τον Καζαντζάκη. Πραγματικός ρασιοναλισμός με την γενική έννοια του όρου. Αν είχα άλλη άποψη την άλλαξα, αν πίστευα τα ίδια εξελίχθηκα ραγδαία και ουσιαστικά.
Πόσα ακόμα θα μπορούσα να πω, θα τα κρατήσω όμως για άλλες αφορμές. Ο επίλογος φυσικά του ετοιμοθάνατου (ντε Σαντ;) :
"Ο ετοιμοθάνατος χτύπησε το κουδούνι, οι γυναίκες μπήκαν και ο κληρικός έγινε μέσα στην αγκαλιά τους ένας άνθρωπος διεφθαρμένος από τη φύση, επειδή δεν είχε μπορέσει να εξηγήσει τι ήταν η διεφθαρμένη φύση".
Μαρκήσιος ντε Σαντ σχεδόν 200 χρόνια πριν.
Η γραφή του ήταν λίαν προκλητική αγγίζοντας τα όρια της πορνογραφίας. Επιτέθηκε πολλάκις στην ηθική της εποχής του, εναντίων των κρατέων απόψεων και υπεράνω των πειθαναγκαστικών περιορισμών του 18ου αιώνα. Απο τα 74 χρόνια του διέμεινε τα 30 σε φυλακές και σωφρονιστικά ιδρύματα. Οι απόγονοι του αρνήθηκαν να φέρουν τον τίτλο του μαρκησίου και το έργο του απαξιώθηκε ως τον 20ο αιώνα.
Η συγκεκριμένη συλλογή, αποτελείται από ετερόκλητου περιεχομένου και μορφής ιστορίες τραγικές, κωμικές, κοινωνικού σχολιασμού. Σχεδόν όλες είναι ενδιαφέρουσες και σίγουρα όλες περιέχουν ερωτικές σκηνές ή είναι εξ ολοκλήρου περιστρεφόμενες γύρω από τα θέματα του πόθου, του έρωτα και της αγάπης. Ειρωνεύεται το κατεστημένο της σεμνότητας σκληρά, θίγει τον σεξουαλικό περιορισμό των γυναικών της εποχής του, τα στερεότυπα γύρω από τα θέματα του γάμου, της συμβίωσης και των σχέσεων γενικότερα. Αρκετά ερεθιστικές(μεταφορικά πάντα) συνεπώς, μου προκάλεσαν σκέψεις, προβληματισμούς και ριζικές αναθεωρήσεις σε αρκετά από τα θέματα που πραγματεύονταν.
Στην ιστορία "Αυγουστίνα ντε Βιλμπάνς ή το τέχνασμα του έρωτα", ο Ντε Σαντ, θίγει την ομοφυλοφιλία με τρόπο τόσο διακριτικό και ευέλικτο. Η ανωτερότητα με την οποία παραθέτει τα χαρακτηριστικά της λεσβίας ηρωίδας του, χωρίς ο ίδιος να τοποθετείται στην θέση του κριτή αλλά του παρατηρητή, οδηγεί ομαλά στην αποθέωση της ουσίας του θέματος με το οποίο ασχολείται: στο τέλος θέτει τον έρωτα, πάσας μορφής και προσανατολισμού, πάνω από τα στενά περιθώρια της σεξιστικής προσέγγισης. Και είναι μια πραγματικά ευχάριστη λύτρωση, που προκύπτει φυσικά μέσα από κωμικά και σαρκαστικά γεγονότα. Απολαυστική και η εξέλιξη και η υπόγεια ερμηνεία!
Στην επόμενη ιστορία, "Η πυργοδέσποινα της Λονζβίλ ή η εκδίκηση της γυναίκας", το σκηνικό είναι αρκετά διαφορετικό. Η συζυγική ρουτίνα είναι αυτή τη φορά το κέντρο του ερωτικού του προβληματισμού, η οποία διαταράσσεται όταν ο σύζυγος υπερβεί τις δεδομένες ισορροπίες και πράξει αλόγιστα κατά της συζύγου του. Γενικά φέρεται πολύ σαρκαστικά ενάντια στον γάμο και στις τετριμμένες οδούς του, καθώς επίσης και στην αντρική αλαζονεία. Εδώ ικανοποίησα την ενδόμυχη πεποίθηση μου για την ιστορικά ανομολόγητη υπεροχή της γυναικείας καπατσοσύνης. Πόσες γυναίκες έπρατταν υπόγεια κατά βούληση, τον καιρό των αλλοτινών συνηθειών; Σ' αυτές λοιπόν προσδοκώ την απόδειξη της γυναικείας επιρροής στην ανθρώπινη ιστορία! Η ηρωίδα που πλάθει ο ντε Σαντ είναι σίγουρα μία από αυτές!
"Η σεμνότυφη ή η απρόοπτη συνάντηση". Ότι ειπώθηκε για την προηγούμενη κυρία, δεν φτάνει να περιγράψει την ανεξαρτησία και αυθυπαρξία της συγκεκριμένης, που εμφανίζεται μάλιστα απρόσμενα προς το τέλος του διηγήματος. Απλά διαφορετική, απλά η ελπίδα της γυναικείας ιστορίας!
Στην ιστορια "Εμιλί ντε Τουρβίλ ή η αδελφική βαναυσότητα" πραγματεύεται ακριβώς το αντίθετο: την αναγκαστική υποδούλωση της γυναικείας επιλογής στα δεδομένα συζυγικά και ηθικά πρότυπα. Η ηρωίδα υπέφερε τα μέγιστα εξαιτίας και μόνο της αφέλειας της γυναικείας ύπαρξης της, η οποία όμως παραθέτεται φυσικά και έξω από τα κλασικά μοτίβα. Αυτό που μου άρεσε πολύ σ αυτή την ιστορία είναι ότι εξελίχθηκε με τη μορφή της εξομολόγησης. Προβληματίστηκα μάλιστα για τη δύναμη μιας εξομολόγησης στο κρεβάτι του θανάτου(άνω τελεία που είναι στο πληκτρολόγιο;) είναι πραγματικά υπερφυσική και άρα ίσως επικίνδυνη!
Προσπερνώ τις ενδιάμεσες ιστορίες που ήταν όλες ενδιαφέρουσες για να καταλήξω εκεί που ήθελα να φτάσω εξαρχής: "Διάλογος ιερέα και ετοιμοθάνατου" λοιπόν. Νομίζω ότι ήταν μια ιστορία-θαύμα της υπόγειας κατεύθυνσης του αναγνώστη σε συμπεράσματα. Σχολιάζει τις εκκλησιαστικές παρωπίδες, την φυλακισμένη σκέψη και θέληση των ιερέων, ίσως και όλων των ηθικών σε μια ευθεία αναγωγή του διαλόγου. Αλλά το κάνει με έναν τρόπο που καθώς προσπερνάς τις σελίδες, φαντάζεσαι τον ιερέα να γονατίζει κυριολεκτικά και μεταφορικά, υπό το βάρος της σοφίας του ετοιμοθάνατου, να εκλιπαρεί τον Θεό του για λύτρωση των ανησυχιών του. Και πιστεύω αυτός είναι ο λόγος που ο ήρωας του είναι ετοιμοθάνατος: γιατί ο λόγος του κερδίζει με αυτόν τον τρόπο τα πλεονεκτήματα της επίγειας σοφίας, της μακρόχρονης εμπειρίας και άρα της ολοκληρωμένης κοσμοθεωρίας εις βάρος της καθιερωμένης ιερατικής ηθικολογίας.
"Ο θεός σου είναι μια μηχανή που κατασκεύασες για να εξυπηρετεί τα πάθη σου, και την έκανες να κινείται κατά τα γούστα τους, μη σου κάνει όμως εντύπωση αν σου τη χαλάω μόλις ενοχλεί τα δικά μου πάθη, και μην έρχεσαι την ώρα που η ψυχή μου έχει ανάγκη από γαλήνη και φιλοσοφία, να υψώσεις μπροστά της το σκιάχτρο με τις σοφιστίες σου, που θα μπορούσαν να την τρομάξουν χωρίς να την πείσουν, να την ερεθίσουν χωρίς να την βελτιώσουν..."
Το απόσπασμα ένα από τα αγαπημένα μου για την απλότητα και την ευθύτητα που το χαρακτηρίζει, για την αντικειμενικότητα με την οποία κραυγάζει "δεν καλουπώνεται η δική μου ηθική, δεν περιορίζονται τα δικά μου πάθη". Η λατρεία που έχω στις αντιχριστιανικές θεωρίες με έκανε απλώς να υποκλιθώ μπροστά στις σκέψεις αυτές, όπως έχω υποκλιθεί άλλωστε στον Ιουλιανό τον Παραβάτη, τον Νίτσε, τον Καζαντζάκη. Πραγματικός ρασιοναλισμός με την γενική έννοια του όρου. Αν είχα άλλη άποψη την άλλαξα, αν πίστευα τα ίδια εξελίχθηκα ραγδαία και ουσιαστικά.
Πόσα ακόμα θα μπορούσα να πω, θα τα κρατήσω όμως για άλλες αφορμές. Ο επίλογος φυσικά του ετοιμοθάνατου (ντε Σαντ;) :
"Ο ετοιμοθάνατος χτύπησε το κουδούνι, οι γυναίκες μπήκαν και ο κληρικός έγινε μέσα στην αγκαλιά τους ένας άνθρωπος διεφθαρμένος από τη φύση, επειδή δεν είχε μπορέσει να εξηγήσει τι ήταν η διεφθαρμένη φύση".
Μαρκήσιος ντε Σαντ σχεδόν 200 χρόνια πριν.
